♻️حکمت به چهار معنی کاربرد دارد:
۱. معنای اخص که عبارت است از فلسفه،
۲. معنای خاص که عبارت است از پزشکی،
۳. معنای عام که عبارت است از جمع چند علم،
۴. معنای اعم که عبارت است از کشف و بیان حقایق پنهان در لایه‌های گوناگون عوالم وجود.

حکمت به معنای چهارم، درواقع همان حکمت لقمانی است که برای سه‌گانی ضرورت دارد و حتی سه‌گانی عاشقانه نمی‌تواند از آن تهی باشد.

اما در باره‌ی هایکو زیاد شنیده‌ایم و اصل ژاپنی آن به لحاظ فرم بیرونی، معمولا دارای پنج، هفت و پنج مورا و جمعا هفده موراست که با هجای مورد نظر ما فرق دارد و به لحاظ فرم درونی نیز عموما این‌گونه است که باید اسم یا عبارت اسمی در سطر سوم آن بیاید؛ هرچند گاه از این قاعده سر پیچیده است.

در باره‌ی جهانبینی هایکو پیشتر گفته‌ایم که با جهانبینی بودایی دمخور است و بنابراین هر واقعیت ساده‌ی طبیعت را یک واقعه‌ی شگرف می‌داند و آن را شایان نگاه دوباره می‌شمارد.

این نمونه از ماتسوئو باشو را به عنوان مشهورترین هایکو ذکر می‌کنند:

برکه‌ی کهن، آه!
جهیدن غوکی؛
صدای آب.

هایکوی زیر از کوبایاشی ایسا هم خواندنی است:

بهار من تنها همین است:
تک نهال بامبو
و یک شاخهٔ بید.

با تعریفی که از هایکو می‌شناسیم، بی‌گمان در شعر فارسی، انچه تحت عنوان هایکو ارائه شده است، هایکوواره‌های سپیدی با ذهنیت ایرانی بیش نیستند، مگر جاهایی که شاعران هایکوسرا به‌تصنع، تقلید نگاه بودیستی را پیش گرفته باشند.

پس تفاوت سه‌گانی با هایکو، بنیادین است.

مقدمات بالا را آوردیم تا ضمن تاکید مجدد بر این تفاوت بنیادین، وجود فرم درونی خاصی از سه‌گانی را مورد تایید قرار دهیم و آن همانا فرمی است که جای آن دارد

#سه‌گانی_هایکو

نامیده شود. این فرم را در سال ۱۳۹۵ طی گفتگوی دونفره با دوست فاضلم، جناب دکتر محمدرضا تقیدخت، اجمالا نزد ایشان معرفی کردم و آن را #سه_هایی خواندم که نام گویایی به نظر نرسید، ولی تا آن زمان نمونه‌های چندانی جهت معرفی به جامعه‌ی ادبی نداشت و اکنون آن نمونه‌ها و این امکان، فراهم آمده است.

به طور کلی، سه‌گانی_هایکو جزو فرمهای درونی سه‌گانی است که با رعایت تعریف و فرمهای بیرونی و اصول و جهانبینی و ویژگیهای دیگر آن، تنها به قاعده‌ی آوردن اسم یا عبارت اسمی در مصراع یا سطر آخر برای ایجاد تعلیق و زدن ضربه‌ی پایانی تن می‌دهد و تنها از این جهت، تا حدی به هایکو شباهت دارد. جز این ویژگی، همه‌چیز این فرم سه‌گانی، همچنان به دست دیگر مقتضیات سه‌گانی است و دست‌کمش این که سه‌گانی‌_هایکو در سه‌شاخه‌ی کلاسیک و نیمایی و سپید پدید می‌آید.

از اینها مهمتر، در سه‌گانی‌_هایکو، وجود حکمت به معنای چهارم از معانی چهارگانه‌ی آن که در آغاز آمد، لازم است.

اینک بدون تطویل بیشتر کلام، نمونه‌هایی از سه‌گانی‌_هایکو می‌آوریم:

نمونه‌‌های سه گانی‌_هایکوی کلاسیک:

(۱)
جامه‌اش شیک و
بوی عطرش خوش،
مرد آدم‌کش.
(۲)

این را غم‌انگیز،
آن را دل‌انگیز؛
پاییز! پاییز!

نمونه‌های سه‌گانی_هایکوی نیمایی:

(۱)
باز پیدا شد با
آرزوهای مگو،
کوکو.
(۲)

زیرآبی می‌روند،
غافل از هر ناگهان،
ماهیان.

نمونه‌های سه‌گانی_هایکوی سپید:

(۱)
به اعتماد آویخته‌ست
از لبه‌ی برگی،
شبنم.
(۲)
ناامید مشو!
ریشه در برف دارد
بهار.

#دکتر_علیرضا_فولادی
━━━━━━༺༻ ━━━━━━
🆔️@zirechatrambaran
🆔@boutighayesegani


🍃💕
💕🍃🌸🍃🌸